![](/images/stories/virtuemart/product/BOE 1 Groot Hellinger 2014 voor.jpg)
9 april 2024 20.00 u
De VOC en Vordense opvarenden
Zaal Bakker
Huidige boerderijnaam |
GROOT HELLINGER |
Huidig adres |
Ruurloseweg 107 |
Wijk |
Mossel (laatste wijkadres D 146) |
Oudste vermelding |
1382: Egelbrecht tot Hellinclo (1, 2) |
Oude benamingen |
1382/83: Hellinclo, Hellincler, erf Hellinger (2) |
Betekenis naam |
Hellinclo of Hellincler: (A) loo of laar van (ene) Hellinc, afgeleid van Hellinc < voornaam Heling < Haling ( < Germaans hal ‘man’), en loo of laar ‘open plek in het bos’, (B) of: hellinc-lo: ‘beboste helling of glooiing’, afgeleid van helle (< Germaans helde) ‘helling’ (3) |
Andere vermeldingen |
Groot Helle(n)ger, Groot Heiliger |
Verpondingskohier van Kreynck 1646 |
Groote Hellinger, de dochter op Hellinger (4) |
Leenaktenboeken Gelre/Zutphen |
|
Kadaster 1832 |
Sectie D nr. 902 |
Bouwjaar |
1890 (5) |
Verbouwing (4, 5, a) |
1865: her- of verbouw? (sluitsteen, ill. 7) 1890: sloop en herbouw (5) 1972: verbouw voorhuis tot veestal en bouw nieuwe woning (6) 1980: veestal gerehabiliteerd tot woning (6) 2000: vergroten woning |
Type boerderij |
Hallenhuis |
Monument |
|
Eigenaren |
< 1491: Roloff van Hellinger (7) 1491: broer Bernt van/to Hellinger (7, 8) 1509: Geertruit wed. Peter Jebbekincx (dochter van †Henricks x Wyse to Hellinger) verkoopt haar aandeel aan Henrick Keteler x Lysbeth (7) 1527: (Bernt to Hellingers wed.?) Styne 2?x Johan Beerninck (8) < 1530: Henrick Helliger (zoon van †Bernt x Stine Helliger) (8), aandeel 1530: Jan Heminck x Anna en Aelbert Marsman x Nena (7), ½ + ½ 1534: Albert Marsman x Neni (7), ½ + ½ 1557: de kinderen van Jan Marsman (9, b) < 1575: Johan Eelmerinck x Merie (7), aandeel in Groot en Klein Hellinger 1575, 1581: Johan ten Hellinger x Reijntje (7), ⅓ aandeel in Groot en Klein Hellinger 1580: Johan Marsman x Reijne (7), bezitten ⅓ 1617: Reint tho Menckhorst x Geesken tho Hellinger (7) 1632: Reint tho Hellinger x Geertien tho Hellinger (7) < 1643: Hermentien, dochter van †Jenneke te Hellinger x Lambert Gerrits tho Benthell (7), aandeel 1643: †Hermentiens vader Lambert Gerrits verkoopt aan schoonzuster Hendersken te Hellinger wed. Henrick Smit (7), ¼ (= 2/8) 1646: “de dochter op Hellinger” (= Hendersken Smit-tho Hellinger) (9) 1682: zoon Hendrik Hellinger x Margrieta Corenblecks (11) 1698: wed. Margaritha Corenblecks 2x Henrick van Zelm (11) 1713: wed. van Zelm, en zoon Herman Hellinger (x Hendrietta van Tellinkhuijsen) (7) 1721: Margrita Corenbleks wed. Henrik van Zelm (7), 5/8 (= 25/40) 1726: zoon Herman Hellinger draagt over aan zijn moeder Margareta Corenbleks (7), 1/8 (= 5/40) 1726: (Margareta Corenbleks) wed. Hendrik van Zelm (7), 5/8 + 1/8 (= 30/40) 1727: erven Margrieta Korenbleks (waaronder Harmen Hellinger) (7) 1728: Jan Joost Schluiter koopt van Margaretha Corenbleks (klein)kinderen (7): - (kleindochter) Francina Geertruidt Prinss (dochter van Henrica Hellingers x †Henrick Prins) 1/8 (= 5/40) - Gerhardina Christina Hellinger x Willem Ebbink 2/5 van 6/8 (= 12/40) (waarvan 1/8 als onderpand in handen was gekomen van Maurits Sels) - de curatoren van †Herman Hellinger (x Henrietta Aleijda van Tellinckhuijsen) 1/5 van 6/8 (= 6/40) - Wanderina van Zelm x Willem van den Ende 1/5 van 6/8 (= 6/40) - Hendrietta van Zelm x Libertus Teelen 1/5 van 6/8 (= 6/40) - en van Maurits Sels x Alida Schaap 1/8 (= 5/40) 1766: de erven van Joost Schluiter (x Theodora Lutgarda Lulofs) (7) 1771: Hendrik Arnold Welmers x Geertruid Anna Helena van Dam (7) 1791: zoon Lambert Arnold Hendrik Welmers (7) 1792: vader Hendrik Arnold Welmers (7) ca. 1818: Philip Carel van Hamel x Henriette Johanna Ardesch (5) 1857: Johanna Maria Adriana van Knuth, weduwe Jan Derk Langenberg (5) 1880: dochter Adriana Johanna Wilhelmina x Nicolaas Theodorus Jacobus van de Kasteele (8) 1895: (speculatief) dochter Johanna Maria Adriana van de Kasteele (11) 1923: Huis Medler (5) |
Bewoners |
1513: Bernt to Hellinger x Alijt (7) 1580: Ryckelt te Hellinger x Hele (8) 1632: Reint tho Hellinger x Geertien tho Hellinger (7) 1640: dochter Hendersken tho Hellinger x Hendrick Jacobs (7) (op huize Groot Hellinger?) < 1666: Tonnis Hellenger 1666: zoon Ph(i)lip Thonissen Hellinger x Jenneken Egberts 1676: weduwe Jenneken Egberts 2x Gerrit Menkveld 1697: dochter Anneken Plips Hellinger x Harmen Hilverdink 1705: wedr. Harmen Hilverdink 2x Derksken Blockhuijs 1746: Harmen Molenbrugge x Jenneken Teunissen Lentink, en zwager/broer Hendrik Teunissen Lentink alias Hellinger 1790: Hendrik Jan Norde x Janna Kornegoor 1799: Fredrik Groot Jebbink x Garritjen Garritsen Tiller 1827: zoon Albert Groot Jebbink x Maria Everink 1860: Hendrik Reerink x Willemina Olthuis 1863: zoon Reind 1x Hendrika Neerlaar, 2x Johanna Albarta Garritsen 1897: Jan Decanije x Jantje Hiddink 1913: zoon Gerrit Jan Decanije x Hendrika Schepers 1916: Bernardus Hilbert x Daatje Klein Lenderink 1928: Albertus Johannes Waarle, weduwnaar van Maria Hermina Wissink
Huize Groot Hellinger: 1666: de weduwe op Hellinger (= Hendersken tho Hellinger wed. Hendrik Jacobs) (11) (erve of huize Groot Hellinger?) 1682: zoon Hendrik Hellinger x Margaretha Corenblecks 1698: wed. Margaretha Hellinger-Corenblecks 2x Henrick van Zelm 1717: wed. Margaretha van Zelm, en zoon Harmen of Herman (op het Groot) Hellinger x Henrietta Aleijda van Tellinkhuijsen 1727: wedr. Harmen Hellinger < 1802: Gerrit Diederik Brass
Groot Hellinger-Kamer: 1804: Jan Hendrik Esselink x Gerretjen Jansen (10, 12) 1808-1814: mej. Westerholt en mej. Victorin (10) |
Bijzonderheden omgeving boerderij |
a) Van oudsher een tamelijk groot (10,4 ha. bouwland in 1646) goed (13) en in ieder geval tot 1682 bewoond door de eigenaars, toen Hendrik Hellinger zich in Zutphen vestigde. Volgens een taxatierapport uit 1767 bestond het erve en goed Groot Hellinger uit een bouwmanswoning (boerderij), twee zaadbergen en een eigenaarswoning met schuur of stalling, hofje, gracht en vijver (14). De eigenaarswoning stond aan de overkant van de huidige Ruurloseweg (ill. 12) en zal afgebroken zijn na 1802, jaar van het overlijden van Gerrit Diederik Brass (ontvanger der verponding in Vorden en erfgenaam van o.a. de Kiefskamp) op Groot Hellinger. Hij was geen eigenaar, maar woonde hier gehuurd. Bouwkundige details aan de achtergevel van de boerderij doen de hand vermoeden van Pierre Cuypers, de befaamde bouwheer van de kerk van de Kranenburg (1856-1867), mogelijk daterend van de her- of verbouw in 1865 (ill.’s 3, 4, 7, 8). Bij de bouw van de nieuwe woning in 1972 zijn resten van een gracht en een put aangetroffen, evenals een stenen vloer met daarboven een gemetseld gewelf (15, 16) b) 1538: Hellinger uit de horigheid bevrijd (9) c) De zgn. winterweg lag vroeger zuidelijker en maakte een scherpe bocht bij Groot Hellinger. In een eerste planning zou de weg hier rechtgetrokken worden vanaf de Eikenlaan (rood tracé) maar werd uiteindelijk helemaal rechtgetrokken vanaf de kruising met de Ganzensteeg (grijs tracé) (17, 18, ill. 15) |
Bronnen |
1) GA: Archief Graven en Hertogen van Gelre, Graven van Zutphen. Rekening van heer Johan Baliu van ontvangst van een bede van de lieden van de hertog en van andere heren in het land van Zutphen, en van uitgaven (ca 1382). Toeg.nr. 0001, inv.nr. 694 (transcriptie Ben Wullink. www.vordensverleden.nl) 2) B.H. Slicher van Bath, 1944/1977. Mensch en land in de Middeleeuwen. Bijdrage tot een geschiedenis der nederzettingen in Oostelijk Nederland 3) R.E. Künzel et al., 1989. Lexicon van Nederlandse Toponiemen. Amsterdam: P.J. Meertens Instituut 4) GA: Archief van de Staten van Zutphen en hun Gedeputeerden. Toeg.nr. 0005, inv.nr. 398 (transcr. Ben Wullink) 5) Digilegger (Kadaster) 6) ECAL: Gemeente Vorden. Bouwvergunningen. Toeg.nr. 1529, inv.nrs. 6194, 6198, 6203 7) RAZ: Archief van het Scholtambt Zutphen. Toeg.nr. 0338, inv.nrs. 17, 31-43, 104-105, 215, 217, 221, 222, 226, 228, 230, 236, 241, 252, 253 (transcr. Ben Wullink) 8) RAZ: Regesten behorende tot de Inventaris van het Archief van het Oude en Nieuwe Gasthuis 1380-1841. Toeg.nr. 0407, inv.nrs. 402, 484, 637 9) GA: Archief Gelderse Rekenkamer. Visitatieboek 1577. Toeg.nr. 0012, inv.nr. 1119 (transcr. Ben Wullink) 10) RAZ: Collectie Gerard Kreijnck (1676-1691). Afschrift van een verpondingskohier van het graafschap Zutphen over de periode 1643-1651 met index, ca. 1690. Toeg.nr. 0141, inv.nr. 22 11) GA: Staten van het Kwartier van Zutphen en hun Gedeputeerden. Landdrostambt en Scholtambt Zutphen 1665-1666. Oorlogsschade. Toeg.nr. 0005, inv.r. 1334 (transcr. Ben Wullink) 12) ECAL: Gemeentebestuur van Vorden. Akten van Indemniteit 1803-1812. Toeg.nr. 1243, inv.nr. 94 (transcr. Ben Wullink) 13) Zwany Hinrichs, 2008. Vorden 200 jaar Terug. Ongepubl. masterscriptie, Universiteit van Utrecht 14) GA: Archief familie Gallée. Toeg.nr. 0459, inv.nr. 6A 15) Fam. Zents, pers. comm. 16) R. Kater et al. 1996. Boerderij- en Veldnamen in Vorden 17) W. Jansen, 2012. ‘De aanleg van de Rijksstraatweg van Zutphen via Vorden, Ruurlo en Winterswijk, naar de Pruisische grenzen (1826-1830)’. In: Vordense Kronyck 30, 1, p. 20 18) GA: Archief Rijkswaterstaat. Kaarten. Toeg.nr. 0875, inv.nr. 375 19) ) H.J. Versfelt, 2011. Kaarten van Gelderland 1773-1813: Achterhoek, Liemers, Arnhem-Nijmegen |
Bijzondere documenten |
|
Opgesteld door |
©2021 Gerda Rossel |
Laatst bijgewerkt |
08-04-2021 |
Overige bijzonderheden |
|
Foto's |
1, 4, 6-9: Collectie Klunder 2, 3, 5: Met dank aan W. Jansen (Oud Vorden) 9: Luikvastzetter in de vorm van een zgn. “herderinnekopje” 13: (5) 14: (19, c) 15: (18) |